Multi Disciplinair Project in Porto Alegre, Brazilie
Werken aan een waterbestendige stad.
Hoe maak je een stad beter bestand tegen overstromingen, zonder daarbij de leefbaarheid uit het oog te verliezen? Met deze vraag gingen zes studenten van de TU Delft tien weken lang aan de slag in Porto Alegre, Brazilië. Een multidisciplinair project waarin waterbouwkunde, infrastructuur en stedenbouw samenkwamen.
Een stad getekend door overstromingen
In mei 2024 werd de Braziliaanse stad Porto Alegre getroffen door een van de zwaarste overstromingen uit haar geschiedenis. Grote delen van de stad kwamen onder water te staan, duizenden inwoners moesten hun huizen verlaten en belangrijke infrastructuur viel uit. De overstromingen maakten duidelijk hoe kwetsbaar de stad is voor extreme waterstanden en hoe groot de gevolgen kunnen zijn wanneer waterbeschermingssystemen tekortschieten. Porto Alegre ligt aan de Guaíba, een groot watersysteem waarin verschillende rivieren samenkomen. Bij extreme rivierafvoeren kan het water onvoldoende snel worden afgevoerd, waardoor de waterstanden sterk stijgen. Tegelijkertijd zorgen verstedelijking, beperkte mogelijkheden voor regenwaterberging en de ligging van kwetsbare wijken voor extra uitdagingen. Voor ons vormde dit de aanleiding om te onderzoeken hoe Porto Alegre in de toekomst beter met water kan omgaan.
Zes studenten met vier verschillende studie richtingen
Voor ons Multidisciplinair Project reisden we met zes masterstudenten van de TU Delft naar Brazilië. Ons team bestond uit studenten van Hydraulic Engineering, Hydraulic and Offshore Structures, Urbanism en Landscape Architecture. Gedurende tien weken werkten we samen met onderzoekers en studenten van de Universidade Federal do Rio Grande do Sul (UFRGS). We begonnen met het verkennen van de stad, spraken met lokale experts en het bestudeerde watersysteem. Al snel bleek dat de uitdagingen veel verder gingen dan alleen het voorkomen van overstromingen. De bestaande waterkeringen vormen op verschillende plekken bijvoorbeeld ook een fysieke barrière tussen de stad en het water. Daarnaast zijn de gevolgen van overstromingen niet gelijk verdeeld: juist kwetsbare wijken worden vaak hard getroffen. De vraag werd daarom niet alleen hoe we de stad beter konden beschermen, maar ook hoe we haar tegelijkertijd groener, toegankelijker en leefbaarder konden maken. Dat vroeg om een andere manier van samenwerken dan dat we vanuit onze eigen studies gewend waren. Waar de ingenieurs vooral keken naar technische haalbaarheid en berekeningen, daagden de studenten stedenbouw en landschapsarchitectuur ons uit om bestaande situaties ter discussie te stellen en verder te kijken dan de huidige inrichting van de stad.
Van hydraulische modellen tot een nieuwe inrichting van de stad
Vanuit de verschillende disciplines onderzochten we mogelijke oplossingen, die we uiteindelijk samenbrachten in één geïntegreerd plan. Een belangrijk onderdeel van ons onderzoek was het modelleren van het watersysteem rond Porto Alegre. Met behulp van het hydrodynamische model SisBaHiA onderzochten we of het verdiepen van een ondiep gedeelte van de Guaíba de afvoer van water tijdens extreme overstromingen kan verbeteren. Onze simulaties lieten zien dat deze ingreep de maximale waterstand bij Porto Alegre met ongeveer 15 centimeter zou kunnen verlagen. Daarnaast onderzochten we hoe de haven beter kan blijven functioneren tijdens hoge waterstanden. Hiervoor ontwierpen we drijvende pontons die met het water mee kunnen bewegen en ruimte bieden aan havenactiviteiten en opslag. Ook op stedelijk niveau ontwikkelden we oplossingen. Zo onderzochten we hoe parken en pleinen tijdelijk regenwater kunnen opslaan om het riool- en pompsysteem te ontlasten. Voor een onderzocht stroomgebied bleek uit een vereenvoudigd model dat met 3% extra waterretentie meer dan twee keer zoveel neerslagscenario's konden worden opgevangen. De landschappelijke en stedenbouwkundige ontwerpen richtten zich op het opnieuw verbinden van de stad met het water. Denk aan een overstroombaar rivierpark langs de Guaíba, groene verbindingen door de stad en een herinrichting van het voormalige havengebied en het aangrenzende Fourth District. Uiteindelijk combineerden we deze verschillende maatregelen in een ruimtelijk masterplan en een gefaseerde strategie voor de toekomst. Meer dan alleen een technisch project Wat dit project voor ons bijzonder maakte, was dat we niet alleen leerden over waterbouwkundige uitdagingen, maar ook over het samenwerken met andere disciplines en in een andere cultuur. Tijdens ons verblijf werden we ontzettend gastvrij ontvangen door de onderzoekers en studenten van UFRGS. We kregen de kans om lokale kennis te combineren met onze eigen technische achtergrond en leerden hoe belangrijk het is om de mensen en de omgeving waarvoor je ontwerpt goed te begrijpen. Ook de samenwerking binnen onze eigen groep was leerzaam. We ontdekten dat een technisch goede oplossing niet automatisch de beste oplossing is voor een stad. Door vanuit verschillende perspectieven naar dezelfde problemen te kijken, ontstonden ideeën die we binnen één discipline waarschijnlijk niet hadden ontwikkeld.
Terugkijken op tien weken in Brazilië
Na tien intensieve weken kijken we terug op een leerzame en bijzondere ervaring. We hebben niet alleen onze technische kennis toegepast op een actuele maatschappelijke uitdaging, maar ook geleerd hoe belangrijk het is om over de grenzen van je eigen vakgebied heen te kijken. Ons project laat zien dat waterveiligheid en stedelijke ontwikkeling elkaar niet hoeven tegen te werken. Juist door hydraulische maatregelen te combineren met aanpassingen aan infrastructuur, natuur en openbare ruimte, ontstaan kansen voor een stad die niet alleen beter bestand is tegen overstromingen, maar ook prettiger is om in te wonen. Dankzij een bijdrage van het Stichting Studie- en Reisfonds van KIVI hebben we dit project in Brazilië kunnen uitvoeren. We zijn KIVI dankbaar voor de ondersteuning en de mogelijkheid om deze waardevolle internationale ervaring op te doen.
