De problematiek 
De primaire dijkversterking van 21 km tussen Cuijk en Ravenstein voldoet niet meer aan de waterveiligheidseisen en moet worden versterkt. Hiervoor is circa 565.000 m3 klei nodig. Aangezien de versterking grotendeels dichtbij N2000-gebied ligt en er geen negatief effect mag zijn van stikstofdepositie moeten emissies rondom het ontwerp en de uitvoering worden geminimaliseerd. Daarnaast is de doelstelling van het waterschap om milieukosten (MKI) te minimaliseren. Nieuwe (primaire) klei vele kilometers moet echter worden aangevoerd vanuit kleiputten in België of Oost-Nederland wat voor hoge milieukosten en emissies zorgt. 

Toelichting
Om de doelstellingen te behalen werk ik in mijn rol als Disciplineleider Conditionerende Onderzoeken en Duurzaamheid hard aan de toepassing van gebiedseigen grond. Gebiedseigen grond is grond uit de omgeving. Deze grond is niet speciaal gewonnen als grondstof en daarom een secundair materiaal. In het dijktraject Meanderende Maas, dat naast Cuijk-Ravenstein ligt en wordt versterkt binnen het beheergebied van Waterschap Aa en Maas, komt veel grond vrij. Daarnaast komt binnen Cuijk-Ravenstein ook grond vrij door een uiterwaardeverlaging en uitbreiding van de Beekmonding van de Raam.

Niet alle beschikbare grond kan direct worden toegepast in de versterking van Cuijk-Ravenstein. Dit heeft te maken met de civieltechnische kwaliteit en met de milieuhygiënische kwaliteit. De klei moet van voldoende milieukwaliteit zijn om te mogen worden gebruikt als versterking van de dijk. Om dit mogelijk te maken heb ik in 2025 het milieuhygiënisch booronderzoek opgestart in de uiterwaardeverlaging, de beekmonding en de gehele dijk.

Binnen de huidige bodemregelgeving lijkt het hergebruik van gebiedseigen grond goed te passen. In de praktijk is dit bij waterbouwprojecten complexer doordat wordt gewerkt op de scheidslijn van land en water waar meerdere sets aan regelgeving samenkomen. De waterbodem kan verontreinigd zijn door de rivier met PFAS en metalen. De landbodem kan verontreinigd zijn met asbest en bestrijdingsmiddelen. Afvoer van minder schone grond en aanvoer van schone primaire grondstoffen leidt tot hogere kosten, meer uitstoot en toekomstige schaarste.

Als disciplineleider heb ik overleg geïnitieerd met Rijkswaterstaat en de drie gemeenten om gezamenlijk een stappenplan voor facilitering van grondverzet op te stellen. Daarnaast heb ik binnen de Taskforce Deltatechnologie de werkgroep ‘Gebiedseigen Grond’ opgezet. Momenteel wordt de (water)bodemkwaliteitskaart bij Cuijk-Ravenstein opgesteld. De aanname is dat circa 20% primaire grondstoffen wordt gebruikt en dat 60 tot 80% van de vrijkomende grond wordt hergebruikt. Door de toepassing van gebiedseigen materiaal zijn de milieukosten met 8,5% afgenomen ten opzichte van het eerdere ontwerp.

De problematiek 
De primaire waterkering van 11 km tussen Wijk bij Duurstede en Amerongen voldoet niet meer aan de waterveiligheidseisen en moet dus versterkt worden. 

Mijn rol
In het project heb ik zowel de functie van adviseur als die van assistent ontwerpleider (ontwerpcoördinator) vervuld na promotie vanaf junior adviseur. Ik merkte dat er weinig afstemming was met disciplines en om tot een ingepast dijkontwerp te komen was dit wel nodig. Zo heb ik bij de start van de berekeningen van ieder dijkvak een overleg georganiseerd met de technisch manager, ontwerpleider, omgevingsmanager, MER-schrijver/vergunningenadviseur, werkvoorbereider, adviseur kabels en leidingen en de beheerders. Uit dit startoverleg volgde de knelpunten, afbakingen, wensen en eisen voor het ontwerp waardoor wij met het technisch team daardoor varianten konden maken met de juiste inpassing. 

Uitkomst
In het project heb ik zowel de functie van adviseur als die van assistent ontwerpleider (ontwerpcoördinator) vervuld na promotie vanaf junior adviseur. Ik merkte dat er weinig afstemming was met disciplines en om tot een ingepast dijkontwerp te komen was dit wel nodig. Zo heb ik bij de start van de berekeningen van ieder dijkvak een overleg georganiseerd met de technisch manager, ontwerpleider, omgevingsmanager, MER-schrijver/vergunningenadviseur, werkvoorbereider, adviseur kabels en leidingen en de beheerders. Uit dit startoverleg volgde de afbakening, wensen en eisen voor het ontwerp waardoor het technisch team varianten kon maken met de juiste inpassing.

Bijzonder aan Sterke Lekdijk is dat het project is vormgegeven als Innovatiepartnerschap. Het doel is grotendeels emissieloos de dijk te versterken en innovaties op grote schaal door te ontwikkelen en toe te passen. Proces-, sociale- en productinnovaties dragen bij aan een efficiëntere en versnelde uitvoering van de HWBP-opgave tot 2050. Dit is onder andere ook geland in het advies over het HWBP dat ik met de Taskforce Deltatechnologie heb geschreven.

In het project was ik verantwoordelijk voor het ontwerp en de toepassing van kunststof damwanden als pipingoplossing. Op basis van ervaringen uit het project Wolferen-Sprok heb ik bepaald waar kunststof damwanden op het traject mogelijk zijn en met welke uitvoeringsmethode deze moeten worden geplaatst. Mijn advies vormde de basis voor de in het najaar/begin dit jaar uitgevoerde maakbaarheidsproef. Het voordeel van kunststof damwanden is dat de kosten lager zijn en dat de CO₂-uitstoot en MKI per vierkante meter aanzienlijk lager zijn dan bij stalen damwanden.

Daarnaast heb ik gewerkt aan de doorontwikkeling van de bentonietmat (GCL) als voorlandverbetering. Ik heb bijgedragen aan drie ontwikkelstappen: het doorstaan van doorgroei van een pipe, het vaststellen van een beheerstrategie en het ontwikkelen van schadedetectie. Ook heb ik een verificatietabel opgesteld voor ontwerp en uitvoering. Eind december 2023 zijn deze ontwikkelstappen afgerond en overgedragen aan de Innovatieversneller.